Mazury, Warmia

Warmia, Mazury

 Warmia lub Warmija (pruskie Wormjan - czerwona ziemia, warm. Warńija, mazur. Warmzia, łac. Varmia, Warmia, niem. 
 Ermland lub Ermeland) - kraina historyczna w obecnym województwie warmińsko-mazurskim. Nazwę wzięła od pruskiego 
 plemienia Warmów. Barwy historycznej Warmii to czerwień i biel. Powierzchnia Warmii - 4249 km2.

Terytorium i wewnętrzny podział administracyjny Warmii do 1772

Terytorium zamieszkiwane przez Warmów znajdowało się nad Zalewem Wiślanym (Równina Warmińska) i sięgało na południe od 
Braniewa do Lidzbarka Warmińskiego. Prawdopodobnie głownym grodem Warmów była Orneta - w miejscu starego grodziszcza 
pruskiego Krzyżacy założyli nowe miasto.

Na mocy decyzji papieża Innocentego IV z 1243 r. w kraju podbijanym przez Krzyżaków powstały cztery diecezje: 
chełmińska, pomezańska, warmińska i sambijska. Diecezja warmińska była około trzykrotnie większa od dominium i 
obejmowała teren po wielkie jeziora mazurskie na wschodzie i Pregołę na północy. Terytorium dominium (państewka) 
warmińskiego przypominało kształtem trójkąt o nieregularnych bokach ze ściętym wierzchołkiem opierającym się o Zalew 
Wiślany. W dużym uproszczeniu granice Warmii wyznaczają nad Zalewem Wiślanym Frombork i Braniewo. Od Braniewa granica 
biegła nieco za Reszel, dalej za Biskupiec, obok Butryn, Gryźlin, Gietrzwałdu, Ornety do Fromborka. Wszystkie 
wymienione miejscowości znajdują się na terenie Warmii. Granice Warmii ustalono w 1375 r. i przetrwały - z niewielkimi 
modyfikacjami - do końca jej samodzielności, czyli do zaboru jej przez Prusy w 1772.
Pierwszy biskup warmiński Anzelm z części dominium wydzielił trzecią część (środkową) na utrzymanie kapituły 
katedralnej, na Warmii kapituła katedralna nazywana jest też kapitułą warmińską. Kapituła warmińska utworzona w 1260r., 
początkowo miała siedzibę w Braniewie, a później we Fromborku.

Siedzibą biskupów było początkowo Braniewo w latach 1280-1340, krótko Orneta w latach 1340-1350 i od 1350 Lidzbark 
Warmiński. Na terenie dominium warmińskiego ukształtował się podział na 10 komornictw (odpowiednik prokuratorii). Na 
utrzymanie kapituły warmińskiej wyznaczono trzy komornictwa: olsztyńskie (powstało w 1346r.), a pienieżnieńskie i 
fromborskie powstały w czasie rządów biskupa Henryka Fleminga. W dyspozycji biskupa było ich siedem: braniewskie, 
orneckie, dobromiejskie, barczewskie, reszelskie, jeziorańskie i lidzbarskie. Prawie wszystkie siedziby komornictw były 
siedzibami archiprezbiteratów, za wyjątkiem Olsztyna i Barczewa.

Warmia w strukturze państwa krzyżackiego i Prus Królewskich

Granice diecezji warmińskiej oraz wydzielonego z niej dominium kształtowały się etapami, w miarę zdobywania terenów 
zamieszkałych przez Prusów. Do zatargów dochodziło między biskupami warmińskimi, a wielkimi mistrzami krzyżackimi jeśli 
chodziło o granice dominium biskupiego. W sporach tych biskupi musieli ustępować wielkim mistrzom. Spór między biskupem 
Janem Stryprockiem, a wielkim mistrzem Winrychem von Kniprode rozstrzygał w 1375r. sąd rozjemczy, którego wyrok 
zatwierdził papież Grzegorz IX. W wyniku tego sporu Warmia utraciła znaczne tereny w okolicach Reszla. Warmia w ramach 
państwa krzyżackiego posiadała samodzielność gospodarczą i korzystała z ochrony militarnej Zakonu. W czasie wojny 
polsko-krzyżackiej w latach 1409-1411 z terenu Warmii wystawione zostały trzy chorągwie: biskupia, kapitulna i miasta 
Braniewa. Chorągwiami z terenu Warmii przypuszczalnie dowodzili wójtowie - biskupi i kapitulny. W bitwie pod Grunwaldem 
z Warmii brało udział około 1000 zbrojnych.

Warmia po drugim pokoju toruńskim w 1466 weszła w skład Polski wraz z Prusami Królewskimi. Warmia zachowała pewną 
autonnomię, a biskupi warmińscy z kapitułą katedralną byli tu wyłącznymi gospodarzami świeckimi. Warmia w tym okresie 
miała lepsze warunki rozwoju gospodarczego i większą swobodę w zarządzaniu gospodarką niż w okresie krzyżackim. 
Znalazło to odzwierciedlenie w rozwoju kultury, sztuki i oświaty. Biskupi warmińscy zasiadali w senacie 
Rzeczpospolitej, a od 1508r. byli także prezesami ziem pruskich. Z tej racji zwoływali sejmiki generalne Prus 
Królewskich.


Warmia po 1772

Warmia po pierwszym rozbiorze Polski włączona została do Królestwa Pruskiego i znalazła się w jego prowincji Prusy 
Wschodnie. Nastąpiła sekularyzacja Warmii, której terytorium podzielono początkowo na dwa powiaty; braniewski i 
lidzbarski. Powiaty te należały do rejencji w Królewcu. Warmia ze względu na swoją odrębność wyznaniową długo 
odróżniała się od pozostałej części Prus. 11 lipca 1920 r. na Warmii odbył się plebiscyt, w którym mieszkańcy mieli się 
opowiedzieć za przynależnością państwową. Tylko cztery wsie opowiedziały się za Polską.


Tradycje katolickie Warmii zachowały się w wyglądzie wsi i miasteczek (np. kapliczki przydrożne) oraz w obyczajach. 
Historyczna odrębność Warmii została też uszanowana w nazwie województwa warmińsko-mazurskiego.

Mazury

Historia

Mieszkańcy Mazur, w odróżnieniu od sąsiedniej Warmii, byli w większości protestantami. Wraz z reformacją narodziła się 
odrębność krainy - wiara stała się głównym wyznacznikiem ludności zamieszkującej Prusy. Katolicka Warmia do 1772 r. 
wchodziła w skład Polski, pozostała część kraju przeszła na protestantyzm.

Podział Prus Wschodnich w 1945 r. ułatwił określenie granic Mazur. Mazury to dzisiaj polska część dawnych Prus 
Wschodnich bez Warmii i Żuław. W zasadzie pokrywa się z terenem zamieszkanym przez jedno z plemion pruskich - 
Galindią.

Główne miasta

    * Ełk
    * Giżycko
    * Gołdap

    * Kętrzyn
    * Mikołajki

    * Mrągowo

    * Olecko

    * Pisz
    * Ruciane-Nida
    * Szczytno
    * Węgorzewo


kontakt: mazury@warmia.net

mazury warmia
agroturystyka warmia

pogotowie komputerowe olsztyn
wideofilmowanie olsztyn